Επικήδειος Λόγος: Δομή & Παραδείγματα | Κωτσιάκος

ΛΟΓΙΑ ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΥ

Επικήδειος λόγος: δεν χρειάζεται να βρείτε τις «τέλειες» λέξεις

Το πιο δύσκολο σημείο όταν κάθεσαι μπροστά σε ένα λευκό χαρτί για να γράψεις έναν επικήδειο λόγο δεν είναι η έλλειψη λέξεων. Συνήθως είναι ακριβώς το αντίθετο. Υπάρχουν τόσα πολλά που θα ήθελες να πεις για έναν άνθρωπο, ώστε δεν ξέρεις ποια από αυτά χωρούν σε λίγα λεπτά.

Δεν χρειάζεται όμως να χωρέσει ολόκληρη η ζωή του σε μία ομιλία. Ένας καλός επικήδειος δεν είναι βιογραφικό σημείωμα και δεν είναι κατάλογος επιτευγμάτων. Είναι μια μικρή, αληθινή εικόνα του ανθρώπου: πώς ήταν, τι άφησε πίσω του, τι θυμάστε περισσότερο και γιατί θα σας λείψει.

Ακόμη και το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής περιγράφει τον επικήδειο ως λόγο που εκφωνείται κατά την κηδεία με στόχο τον έπαινο του ανθρώπου που έφυγε και την παρηγοριά των συγγενών.

Στο Γραφείο Τελετών Κωτσιάκος έχουμε δει πολλές φορές ανθρώπους να ανησυχούν επειδή πιστεύουν ότι πρέπει να γράψουν κάτι εντυπωσιακό. Δεν χρειάζεται. Τα λόγια που μένουν συνήθως είναι τα πιο συγκεκριμένα και προσωπικά: μια συνήθεια, μια φράση που έλεγε, μια μικρή ιστορία που όλοι αναγνωρίζουν.

Πόσο πρέπει να διαρκεί ένας επικήδειος λόγος;

Δεν υπάρχει υποχρεωτικός αριθμός λεπτών. Ως πρακτικός όμως οδηγός, περίπου 3 έως 5 λεπτά είναι συνήθως αρκετά για έναν προσωπικό λόγο που δεν κουράζει ούτε αναγκάζει τον ομιλητή να προσπαθήσει να συμπεριλάβει τα πάντα. Αν υπάρχουν πολλοί ομιλητές, μπορεί να χρειαστεί να είναι ακόμη συντομότερος.

Αξιόπιστοι οδηγοί οργάνωσης κηδείας, όπως ο οδηγός της Co-op Funeralcare για τη συγγραφή επικήδειου, χρησιμοποιούν επίσης τα 3–5 λεπτά ως πρακτική βάση. Η διάρκεια όμως πρέπει να προσαρμόζεται στην τελετή και στον αριθμό των ανθρώπων που θα μιλήσουν.

Το σημαντικό είναι να μην προσπαθήσετε να πείτε σε επτά λεπτά όσα θα μπορούσατε να πείτε σε μια ολόκληρη ζωή. Διαλέξτε αυτά που χαρακτηρίζουν καλύτερα τον άνθρωπο.

Η καλύτερη δομή για έναν επικήδειο λόγο

Αν δεν ξέρετε από πού να αρχίσετε, χρησιμοποιήστε την παρακάτω δομή. Δεν είναι κανόνας. Είναι ένας τρόπος να βάλετε σε τάξη τις σκέψεις σας.

1. Ξεκινήστε από τη σχέση σας μαζί του
   Πείτε σε μία ή δύο προτάσεις ποιος ήταν για εσάς. «Ο Νίκος ήταν ο μεγαλύτερος αδελφός μου», «Η Μαρία ήταν η φίλη μου για σχεδόν σαράντα χρόνια», «Σήμερα αποχαιρετώ τον πατέρα μου». Η απλότητα από την πρώτη φράση βοηθά.
2. Διαλέξτε δύο ή τρία χαρακτηριστικά του
   Δεν χρειάζονται δέκα επίθετα. Ήταν γενναιόδωρος; Επίμονος; Ήρεμος; Χιουμορίστας; Άνθρωπος της οικογένειας; Διαλέξτε όσα πραγματικά τον περιγράφουν.
3. Δώστε μία συγκεκριμένη ανάμνηση
   Η ιστορία είναι πιο δυνατή από το επίθετο. Αντί να πείτε μόνο «ήταν δοτικός», θυμηθείτε μια πράξη που το δείχνει.
4. Μιλήστε για το αποτύπωμά του
   Τι έμαθαν οι άνθρωποι από εκείνον; Τι άλλαξε στη δική σας ζωή επειδή υπήρξε; Ποιο κομμάτι του θα συνεχίσει μέσα στην οικογένεια ή στους φίλους;
5. Αναγνωρίστε την απώλεια χωρίς να την υπερφορτώνετε
   Μια απλή πρόταση όπως «θα μας λείψει το γέλιο σου στο κυριακάτικο τραπέζι» είναι συχνά πιο δυνατή από πολύ δραματική γλώσσα.
6. Κλείστε με ένα καθαρό αντίο
   Μπορεί να είναι ένα «ευχαριστώ», μια ευχή, μια μικρή φράση που χρησιμοποιούσε ο ίδιος ή απλώς «καλό ταξίδι». Το τέλος δεν χρειάζεται να εξηγεί ξανά όλον τον λόγο.

Πριν γράψετε: απαντήστε πρώτα σε πέντε ερωτήσεις

Αν έχετε κολλήσει, μην προσπαθήσετε να γράψετε αμέσως ολόκληρες παραγράφους. Πάρτε ένα χαρτί και απαντήστε πρόχειρα σε πέντε ερωτήσεις:

• Ποια είναι η πρώτη εικόνα που μου έρχεται στο μυαλό όταν σκέφτομαι αυτόν τον άνθρωπο;
• Ποια φράση ή συνήθειά του θα αναγνώριζαν αμέσως όλοι όσοι τον ήξεραν;
• Τι έκανε για μένα ή για τους άλλους χωρίς να το διαφημίζει;
• Ποια μία ιστορία δείχνει καλύτερα τον χαρακτήρα του;
• Τι θα ήθελα να του πω αν είχα μπροστά μου ακόμη ένα λεπτό;

Οι απαντήσεις σας είναι σχεδόν ήδη ο επικήδειος. Το επόμενο βήμα είναι απλώς να τις βάλετε σε σειρά.

Πώς ξεκινά ένας επικήδειος λόγος;

Πολλοί δυσκολεύονται περισσότερο στην πρώτη πρόταση. Δεν χρειάζεται να ξεκινήσετε με «συγκεντρωθήκαμε σήμερα εδώ» ή με κάποια επίσημη φράση αν δεν σας ταιριάζει. Ένας προσωπικός επικήδειος ακούγεται πιο φυσικός όταν ξεκινά από κάτι συγκεκριμένο.

Προτιμήστε μια αρχή που θα μπορούσατε πραγματικά να πείτε με τη δική σας φωνή. Αν μια φράση ακούγεται σαν να γράφτηκε για άλλον άνθρωπο, αλλάξτε την.

Μην γράψετε βιογραφικό – δείξτε μας τον άνθρωπο

Η ημερομηνία γέννησης, η δουλειά, ο γάμος και τα παιδιά μπορεί να έχουν θέση στον λόγο, αλλά δεν χρειάζεται να γίνουν ένας κατάλογος. Όσοι βρίσκονται στην κηδεία συνήθως γνωρίζουν ήδη τα βασικά στοιχεία της ζωής του ανθρώπου.

Αυτό που δεν γνωρίζουν όλοι είναι, για παράδειγμα, ότι άφηνε πάντα το καλύτερο κομμάτι από το φαγητό για κάποιον άλλον. Ότι τηλεφωνούσε στους φίλους του κάθε γενέθλια χωρίς να το ξεχνά. Ότι γκρίνιαζε για κάτι συγκεκριμένο και όλοι γελούσαν μαζί του. Αυτές οι μικρές λεπτομέρειες δημιουργούν παρουσία.

Το ίδιο προτείνουν και οι διεθνείς οδηγοί συγγραφής επικήδειου: αντί να παρουσιαστεί μια «τέλεια» εικόνα, οι προσωπικές ιστορίες και οι μικρές ιδιαιτερότητες βοηθούν να φανεί ο πραγματικός άνθρωπος.

Μπορεί ένας επικήδειος να έχει χιούμορ;

Ναι, αρκεί να είναι το χιούμορ που θα αναγνώριζε και ο ίδιος ο άνθρωπος. Μια τρυφερή ιστορία που προκαλεί χαμόγελο δεν μειώνει τη σοβαρότητα της στιγμής.

Αν ο άνθρωπος που έφυγε είχε έντονη αίσθηση του χιούμορ, η πλήρης απουσία της από τον επικήδειο μπορεί μάλιστα να δημιουργήσει μια εικόνα που δεν του μοιάζει καθόλου.

Αποφύγετε όμως ιστορίες που εκθέτουν τον εκλιπόντα, οικογενειακές διαφωνίες, παλιά παράπονα, μυστικά ή αστεία που καταλαβαίνουν μόνο δύο άνθρωποι και μπορεί να φέρουν τους υπόλοιπους σε αμηχανία.

Τι να αποφεύγετε σε έναν επικήδειο λόγο

• Υπερβολικές γενικότητες: όταν κάθε πρόταση θα μπορούσε να αφορά οποιονδήποτε άνθρωπο, ο λόγος χάνει την προσωπικότητά του.
• Πάρα πολλές ημερομηνίες: ο επικήδειος δεν χρειάζεται να μοιάζει με βιογραφικό ή βιογραφικό σημείωμα.
• Μυστικά και οικογενειακές διαφορές: δεν είναι η στιγμή για επίλυση παλιών λογαριασμών.
• Υπερβολικό μήκος: όσο περισσότερο διαρκεί ένας λόγος, τόσο δυσκολότερο γίνεται και για τον ομιλητή και για τους ανθρώπους που ακούν.
• Λέξεις που δεν χρησιμοποιείτε ποτέ: αν δεν θα λέγατε μια φράση στην καθημερινή σας ζωή, πιθανότατα δεν χρειάζεται να τη βάλετε στον επικήδειο.
• Τελειοποίηση του ανθρώπου: ο στόχος δεν είναι να παρουσιαστεί κάποιος ως άψογος. Ο στόχος είναι να αναγνωριστεί αυτό που πραγματικά υπήρξε για τους ανθρώπους γύρω του.

Παράδειγμα επικήδειου λόγου για πατέρα

Παράδειγμα επικήδειου λόγου για μητέρα

Παράδειγμα επικήδειου λόγου για φίλο

Τα παραπάνω παραδείγματα δεν είναι κείμενα για αντιγραφή. Χρησιμοποιήστε τα ως μοντέλο δομής και αντικαταστήστε τις γενικές φράσεις με πραγματικές λεπτομέρειες από τον άνθρωπό σας. Εκεί βρίσκεται η διαφορά ανάμεσα σε έναν σωστό και σε έναν αληθινό επικήδειο.

Θρησκευτική ή πολιτική κηδεία: πότε εκφωνείται ο επικήδειος;

Ο επικήδειος λόγος μπορεί να υπάρχει τόσο σε θρησκευτικό όσο και σε πολιτικό αποχαιρετισμό, όμως η ακριβής θέση του μέσα στην τελετή δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη.

Σε θρησκευτική κηδεία είναι σωστό να συνεννοηθείτε εκ των προτέρων με τον ιερέα και το γραφείο τελετών για το πότε μπορεί να εκφωνηθεί και πόσος χρόνος υπάρχει. Σε πολιτική τελετή υπάρχει συνήθως μεγαλύτερη ελευθερία στη σειρά του προγράμματος και οι προσωπικοί λόγοι μπορούν να αποτελέσουν βασικό μέρος του αποχαιρετισμού.

Αν ακόμη αποφασίζετε τη μορφή της τελετής, δείτε τις διαφορές πολιτικής και θρησκευτικής κηδείας και τον αναλυτικό οδηγό μας για την πολιτική κηδεία στην Ελλάδα.

Πώς να εκφωνήσετε τον επικήδειο χωρίς να σας νικήσει το άγχος

Το να γράψετε τον λόγο είναι μόνο το πρώτο μισό. Την ημέρα της κηδείας θα υπάρχει συγκίνηση, άνθρωποι μπροστά σας και πιθανότατα μεγαλύτερη ένταση από όση είχατε όταν κάνατε πρόβα.

• Διαβάστε τον δυνατά τουλάχιστον δύο φορές. Έτσι θα καταλάβετε πού είναι πολύ μεγάλες οι προτάσεις και πόσο πραγματικά διαρκεί.
• Τυπώστε τον με μεγάλα γράμματα. Χρησιμοποιήστε άνετο μέγεθος γραμματοσειράς και αρκετό διάστιχο. Η εύκολη ανάγνωση είναι σημαντικότερη από το να χωρέσει σε μία σελίδα.
• Βάλτε μικρά σημάδια για παύσεις. Μια κενή γραμμή ανάμεσα στις ενότητες βοηθά να σηκώνετε το βλέμμα και να αναπνέετε.
• Μιλήστε πιο αργά από όσο νομίζετε ότι χρειάζεται. Με την ένταση της στιγμής οι περισσότεροι επιταχύνουν ασυναίσθητα.
• Μην προσπαθήσετε να κρύψετε κάθε συγκίνηση. Αν χρειαστεί, σταματήστε για λίγο και συνεχίστε.
• Έχετε έναν άνθρωπο ως εφεδρεία. Δώστε του ένα αντίγραφο του κειμένου πριν αρχίσει η τελετή. Αν δεν μπορέσετε να συνεχίσετε, μπορεί να ολοκληρώσει εκείνος την ανάγνωση.

Οι οδηγοί δημόσιας εκφώνησης επικήδειου προτείνουν επίσης πρόβα δυνατά, αργή ομιλία και παύσεις, αντί για προσπάθεια να ειπωθεί το κείμενο γρήγορα. Δείτε τον σχετικό οδηγό της Dignity Funerals.

Αν δεν μπορείτε να μιλήσετε, δεν είναι υποχρεωτικό να το κάνετε εσείς

Το γεγονός ότι γράψατε τον επικήδειο δεν σημαίνει ότι πρέπει οπωσδήποτε να τον διαβάσετε εσείς. Μερικές φορές ο άνθρωπος που είχε την πιο στενή σχέση με τον εκλιπόντα είναι και εκείνος που δυσκολεύεται περισσότερο να σταθεί μπροστά στους υπόλοιπους.

Μπορείτε να γράψετε εσείς το κείμενο και να ζητήσετε από αδελφό, φίλο, άλλο συγγενή ή κατάλληλο πρόσωπο να το εκφωνήσει. Ο λόγος παραμένει δικός σας.

Αν πάλι αυτό που θέλετε να πείτε είναι μόνο λίγες λέξεις, δεν χρειάζεται να τις μετατρέψετε τεχνητά σε μεγάλη ομιλία. Ένα σύντομο «ευχαριστώ» ή μια προσωπική φράση μπορεί να είναι αρκετή. Για σύντομες φράσεις μνήμης μπορείτε επίσης να δείτε τον οδηγό μας τι γράφουμε σε στεφάνι κηδείας.

Ο καλύτερος επικήδειος είναι αυτός που ακούγεται σαν εσάς

Ένας επικήδειος λόγος δεν αξιολογείται από το πόσο λογοτεχνικός είναι. Κανείς δεν περιμένει από έναν γιο, μια κόρη, έναν φίλο ή έναν σύντροφο να γίνει ρήτορας τη δυσκολότερη ημέρα της ζωής του.

Οι άνθρωποι που σας ακούνε θέλουν να αναγνωρίσουν εκείνον που αποχαιρετούν. Να θυμηθούν κάτι. Να χαμογελάσουν ίσως για ένα δευτερόλεπτο. Να ακούσουν μια λεπτομέρεια που είχαν ξεχάσει. Και να αισθανθούν ότι τα λόγια που ειπώθηκαν ανήκουν σε αυτή την οικογένεια και σε αυτόν τον άνθρωπο.

Γι’ αυτό κρατήστε τη γλώσσα απλή, βάλτε μία αληθινή ανάμνηση και τελειώστε όταν έχετε πει όσα πραγματικά έχουν σημασία.